ZNACZENIE I ROLA LASÓW

2020-07-27

ZNACZENIE LASÓW W ŚRODOWISKU PRZYRODNICZYM

Wpływ na stan różnorodności biologicznej

Konwencja o różnorodności biologicznej, wypracowana podczas Szczytu Ziemi w Rio de Janeiro w 1992 r.”, wniosła nowe elementy do filozofii i praktyki ochrony środowiska. Zobowiązała do działań na rzecz zachowania różnorodności biologicznej również na terenach nie podlegających ochronie, użytkowanych gospodarczo, w tym w lasach.

Lasy spełniają szczególną rolę w ochronie różnorodności biologicznej, ponieważ pomimo znaczących przekształceń nadal zachowują duży stopień naturalności, cechują się znacznym zróżnicowaniem siedlisk i są ostoją wielu gatunków roślin, grzybów i zwierząt, a także stanowią ważne ogniwo spajające inne ekosystemy i znacząco wpływają na ich stan.

Współtworzenie struktury ekologicznej kraju, w tym korytarzy ekologicznych

Lasy pełnią istotną rolę w kształtowaniu struktur ekologicznych przestrzeni przyrodniczej, takich m.in. jak strefy ekotonowe oraz korytarze ekologiczne.

Strefy ekotonowe to strefy przejściowe między różnymi środowiskami, charakteryzujące
się wielowarstwową strukturą, dużym bogactwem gatunkowym i zróżnicowanym strefowym układem pasów roślinnych (w przypadku lasu są to tzw. granice lasu).

Korytarze ekologiczne Zalesianie, realizowane w ramach Krajowego Programu Zwiększania Lesistości, poprzez tworzenie połączeń między kompleksami leśnymi utrzymuje ciągi migracyjne zwierząt i tworzy korytarze ekologiczne (np. pasma lasu w krajobrazie bezleśnym lub połączone liniowo wyspy leśne w krajobrazie rolniczym).

Właściwości retencyjne – ochrona przed powodziami

Lasy oddziałują na obieg wody w zlewni rzecznej, wpływając na zmniejszenie zagrożeń powodziowych i łagodzenie skutków suszy dzięki większej, w porównaniu z gruntami rolnymi, zdolności retencjonowania wód opadowych, a także wpływając na poprawę jakości wód przepływających przez ekosystem.

Gleba leśna zawdzięcza swoją porowatość nagromadzeniu próchnicy w ściółce, korzeniom wchodzącym głęboko w grunt oraz faunie glebowej.

Mała retencja stosowana w lasach odnosi się do działań związanych z zatrzymaniem
jak największej ilości wody w jej powierzchniowym i przypowierzchniowym obiegu.
Dzieje się to przy zastosowaniu zabiegów, które dzielą się na: techniczne: budowa małych zbiorników wodnych, zastawek, jazów, nietechniczne: zalesienia, zadrzewienia, roślinne pasy ochronne, zachowanie oczek wodnych i mokradeł.

Ochrona przed zmianami klimatycznymi - wiązanie CO2

Zgodnie z Ramową Konwencją o Zmianach Klimatycznych ratyfikowaną przez Polskę, gospodarka leśna jest szansą redukcji koncentracji CO2 w atmosferze, co w efekcie powinno wpłynąć na łagodzenie zmian klimatu. Wśród priorytetów „Polityki Klimatycznej Polski – strategie redukcji emisji gazów cieplarnianych do roku 2020”, wymieniona jest redukcja emisji gazów cieplarnianych poprzez m.in. działania w zakresie leśnictwa.

Wyróżniane są dwa kierunki działań pomocne w redukcji przez lasy CO2 :

1. Magazynowanie węgla w lesie Lasy część pobranego węgla magazynują w postaci materii organicznej. Szacuje się że w Polsce ilość węgla związanego w biomasie drzewnej wynosi 736 mln ton.

2. Substytucja paliw kopalnych bioenergią wyprodukowaną z dendromasy W wyniku spalania biomasy do atmosfery wraca CO2, który był pochłaniany w trakcie wzrostu spalanej rośliny. Inaczej jest w przypadku spalania paliw kopalnych (węgla, ropy naftowej i gazu), ponieważ uwalniany jest CO2, który był usunięty z atmosfery wiele milionów lat temu. W wyniku spalania biomasy, jeśli procesy jej wzrostu i użytkowania są zrównoważone, nie następuje przyrost netto (emisja minus pochłanianie) CO2. Biomasa może być produkowana w sposób celowy (plantacje energetyczne) lub jej źródłem mogą być sortymenty drzewne, odpady powstające w trakcie operacji wykonywanych w ramach gospodarki leśnej i przemysłowego przerobu drewna. Biomasa może być wykorzystywana bezpośrednio jako źródło energii cieplnej lub zamieniana na gaz, energię elektryczną lub paliwa płynne.

•Ochrona krajobrazu

Forma ochrony części terenu parku narodowego lub rezerwatu przyrody, polegająca na zachowaniu cech charakterystycznych danego krajobrazu, dopuszczająca ograniczone użytkowanie gospodarcze terenu poprzez prowadzenie gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej w sposób uwzględniający potrzeby przedmiotu ochrony i użytkowanie terenów służących obsłudze realizacji celów ochronnych terenu, a także ruch turystyczny.

Lasy wpływają w istotny sposób na ochronę środowiska poprzez pełnione przez nie funkcje ochronne i społeczne oraz produkcyjne, realizowane zgodnie z zasadami trwale zrównoważonej gospodarki leśnej.



ROLA LASÓW

Ochrona przed kataklizmami

Lasy zabezpieczają tereny górskie przed lawinami błotnymi i śnieżnymi oraz osuwiskami. Działają jak „leśna zapora”. Korzenie drzew umacniają glebę, zabezpieczając ją przed erozją. Las rosnący na stokach gór może niczym gąbka zatrzymać ogromne ilości wody, a tym samym zapobiec powodziom powstałym na skutek opadów deszczu czy topnienia śniegu. Pozbawienie gór lasów oznacza konieczność budowy kosztownych tam i zbiorników przeciwpowodziowych. Dramatyczny tego przykład mieliśmy w Polsce w czasie „powodzi stulecia” w 1997 r. Po pozbawionych drzew stokach Sudetów spływały ogromne masy wody, siejąc spustoszenie w dorzeczu Odry.

Procesy glebotwórcze

Korzenie drzew pomagają utrzymać gruzełkowatą strukturę gleby, dzięki której zapewniony jest dostęp wody i powietrza w głąb gleby. Struktura ta jest efektem obecności mikroorganizmów, takich jak bakterie i grzyby, które odżywiają się cukrami wydzielanymi przez korzenie drzew. Bakterie i grzyby przyciągają z kolei większe mikroorganizmy, takie jak nicienie i pierwotniaki, które się nimi żywią. Gruzełkowata struktura gleby powstaje dzięki śluzowi wydzielanemu przez bakterie (pomaga on im przyczepić się do czegoś w glebie i chroni je przed wypłukaniem) oraz dzięki sklejaniu cząsteczek gleby przez strzępki grzybów. Ponadto w glebie przemieszcza się wiele małych stworzeń wpływających na jej strukturę. Kluczową rolę w zapewnianiu dobrego napowietrzania gleby pełnią żyjące w niej dżdżownice.

Źródło drewna

Drewno to surowiec odnawialny i łatwy w utylizacji. Przy odpowiedniej gospodarce jest więc niemal doskonałe pod względem ekologicznym, a także zdrowe dla użytkowników. Drewno znalazło dziś ponad 30 tys. zastosowań, począwszy od tych najoczywistszych, jak budowa domów, środków transportu, narzędzi, mebli, a skończywszy na produktach wymagających obróbki (papier, tkaniny, narzędzia, paliwo – to tylko kilka przykładów). Wielość zastosowań wynika z jego właściwości fizykochemicznych – jest wytrzymałe, lekkie, elastyczne i trwałe. Drewno od zawsze było używane także do produkcji energii, szczególnie termicznej. Do dziś zdecydowana większość ludności świata jest zależna od drewna, które pozwala im ogrzać dom czy ugotować posiłek. Z roślin można uzyskać różne rodzaje paliw, od klasycznego paliwa
do pieca (drewno, węgiel drzewny), aż do form bardziej wysublimowanych i skutecznych (pelety, wióry, biomasa, biogaz)

Źródło pożywienia

Oprócz produktów pochodzenia drzewnego, ludzie czerpią z lasów także pożywienie. Lasy dla prehistorycznej ludności były miejscem polowania i zbiorów, ze względu na mnogość żyjących tam gatunków zwierząt i roślin. Do dziś wiele produktów spożywczych pozyskiwanych jest z lasu: runo leśne (grzyby i zioła lecznicze), jagody i in. owoce leśne, orzechy, miód dzikich pszczół, kopra i olej. Zwierzęta leśne służą zaś za pokarm dla wielu społeczności. W dodatku, wytwarzając w dużych ilościach substancje organiczne i dostarczając je do gruntów sąsiadujących i położonych poniżej, lasy przyczyniają się do rozwoju rolnictwa na świecie.

Źródło leków

Lasy są największym na świecie laboratorium doświadczalnym. W historii medycyny rośliny od zawsze były niezastąpione. Wiele z lekarstw, które dziś stosujemy, zostało wyprodukowanych dzięki badaniom nad substancjami czynnymi pochodzenia roślinnego. Naukowcy nadal szukają w lasach roślin o uzdrawiającej mocy, które pomogą stworzyć lekarstwa na różne choroby.

Produkcja tlenu i stabilizowanie klimatu

Lasy nazywane są wielkimi fabrykami tlenu lub zielonymi płucami. Rośliny w procesie fotosyntezy pobierają z powietrza dwutlenek węgla, zatrzymują zawarty w nim węgiel, a oddają życiodajny dla większości ziemskich organizmów tlen. Jedna dojrzała sosna wytwarza w ciągu doby tlen zaspokający dzienne zapotrzebowanie trzech osób. Szacunki (FAO, EPA) podają, że rocznie jeden hektar lasu gospodarczego (rosnącego w strefie umiarkowanej) magazynuje 4-9,5 tony węgla z powietrza (co odpowiada 25-60 tonom CO2/rok/hektar), a las naturalny jeszcze więcej (130-250 ton CO2/rok/hektar). Świerk w Polsce w ciągu 10 pierwszych lat wzrostu pochłania 0,32 kg CO2. W tropikach drzewo Calliandra calothyrsus może pochłonąć w tym samym czasie aż 173 kg CO2. Magazynowanie dwutlenku węgla pobranego z powietrza odbywa się nie tylko w samych roślinach, ale także w glebie bogatej w humus (próchnicę). Przyczyniając się do zmniejszenia nadmiaru dwutlenku węgla w atmosferze, lasy pełnią ważną rolę w zapobieganiu efektowi cieplarnianemu. Wpływają także na lokalne warunki pogodowe: pochłaniając ciepło, dają efekt ochłodzenia – wypuszczają do atmosfery mniej ciepła niż inne ekosystemy. Z drugiej strony, w czasie zimy ograniczają wpływ wiatru, podnosząc temperaturę powietrza.




Wydział Rolnictwa, Leśnictwa i Ochrony Środowiska

Starostwo Powiatowe w Kutnie

Bibliografia:

Lasy Państwowe Dr inż. Marek Maciantowicz

Funkcje lasów Andrzej Żwawa, Magdalena Noszczyk


« powrót


x
Nasza strona korzysta z plików cookies. Używamy ich w celu poprawy jakości świadczonych przez nas usług. Jeżeli nie wyrażasz na to zgody, możesz zmienić ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji na temat wykorzystywanych przez nas informacji zapisywanych w plikach cookies znajdziesz w polityce plków cookies.