Ciekawostki

CIEKAWOSTKI


Pierwszy pomnik księcia Józefa Poniatowskiego w Krośniewiczach

krosn_pomnik_523530

Wśród wielu zabytków znajdujących się na terenie gminy Krośniewice odnajdujemy prawdziwą perełkę historyczną – najstarszy w Polsce pomnik poświęcony księciu Józefowi Poniatowskiemu. Bratanek króla był jednym z najwierniejszych żołnierzy Napoleona, dowódcą armii Księstwa Warszawskiego, który oddał życie za sprawę napoleońską i polską w bitwie pod Lipskiem 19 października 1813 roku. Książe gościł w dobrach R. Rembielińskiego w Krośniewicach, z którym łączyły go więzi szczerej przyjaźni. Właśnie tam, na terenie zespołu pałacowo-parkowego powstał pierwszy pomnik upamiętniający dowódcę armii Księstwa Warszawskiego. Rajmund Rembieliński, jako prefekt departamentu płockiego, dał się poznać jako energiczny organizator oddziałów wojskowych. Książę Józef musiał te umiejętności wysoko cenić, skoro mianował R. Rembielińskiego Generalnym Intendentem Wojsk Polskich w Galicji i odznaczył orderem św. Stanisława. Pamięć o tym R. Rembieliński zachował do końca życia. Na wieść o śmierci ks. Józefa Poniatowskiego w październiku 1814 roku, w pierwszą rocznicę tragicznej śmierci księcia Józefa, R. Rembieliński nakazał rozebranie przypałacowej altany i wzniesienie na jej miejscu pierwszego na ziemiach polskich obelisku poświęconego pamięci swego przyjaciela. Pomnik, został wykonany prawdopodobnie z czarnego marmuru dębnickiego, w kształcie zwężającej się ku górze i zwieńczonej pozłacanym brązowym orłem napoleońskim kolumny. Został usytuowany na wysokiej ceglanej podstawie.

Wyryto na nim napis:

„Poległemu/ za honor / y Oyczyznę /Pod Lipskiem / dnia 19 / października / 1813 r./ Prawemu /Polakowi / Mężnemu / Bohaterowi / Cnotliwemu / Ministrowi / Józefowi / książęciu / Poniatowskiemu / Wystawił / w domowym zaciszu/ Ten skromny pomnik/ Raymund Rembieliński".

Według miejscowych przekazów obelisk stanął w miejscu, gdzie w ocienionej lipami altanie najchętniej wypoczywał odwiedzający Rajmunda książę Józef (obelisk miał stanąć po przejściu konduktu żałobnego zmierzającego do Warszawy ze zwłokami księcia). Tradycje napoleońskie w powiecie kutnowskim były ciągle żywe i widoczne w zwłaszcza w dwudziestoleciu międzywojennym. Imieniem księcia Józefa Poniatowskiego w okresie II RP nazwano 37 pułk piechoty stacjonujący w Kutnie. Pałac Saski potocznie nazywano „Napoleonką”, na pamiątkę pobytu Cesarza Francuzów w Kutnie w 1812 roku.

Król Szwecji w Kutnie

W 1655 r. rozpocgustaw_539901zął się konflikt zbrojny znany jako II wojna północna lub „potop szwedzki”, w którym po raz kolejny starły się siły Rzeczpospolitej i królestwa Szwecji. Pierwszy rok kampanii okazał się dla strony polskiej katastrofalny. Najeźdźcy zagarnęli niemal cały kraj. Król Szwecji zjawił się osobiście również i w naszych stornach. 28 sierpnia 1655 r. Karol X Gustaw z całą swoja armią, sztabem i świtą ruszył spod Koła i udał się przez Kłodawę i Krośniewice w stronę Kutna, gdzie dotarł 4 września tegoż roku. Miasto żałobnie przywitało najeźdźców. Królewska armia długo posuwała się po wymarłych ulicach traktowych. Po horyzont lśniły hełmy rajtarów biły żółcią kurtki zbrojnych, odbijała światło stal rapierów, okucia muszkietów. Ciężko dudniły armaty i wozy z bronią. Tu dowiedział się, że siły polskie z Janem Kazimierzem stoją obozem pod Piątkiem. Karol Gustaw ubiegł poczynania hetmana S. Czarnieckiego, który otrzymał rozkaz zajęcia Kutna. Wysłany przez hetmana podjazd rozbił jednak pod Kutnem oddział tylnej straży szwedzkiej i wzięto jeńców1. Po spędzonej w Kutnie nocy armia zwinęła obóz i Karol X Gustaw z częścią wojsk ruszył z Kutna na Sobotę, starając się przybliżyć do obozu Polaków pod Piątkiem. O godzinie 13 był już w Sobocie, a następnego dnia zajął dwór w Walewicach, gdzie założył kwaterę wojskową. Jeszcze tego samego dnia stoczył pod Piątkiem bitwę z Polakami, w której zdecydowanie zwyciężył. Pokonani Polacy rozproszeni i zdziesiątkowani wycofywali się w popłochu. Rok 1656 zapisał się tragicznie w annałach Krośniewic. Rozjuszony najeźdźca bowiem złupił miasto, a następnie doszczętnie spalił. Równie tragicznie, tym razem dla Oporowa, zapisał się 1657 r. W tym bowiem roku na miasto, kościół, klasztor i zamek najechały oddziały wojsk księcia siedmiogrodzkiego Jerzego II Rakoczego, który sprzymierzony z królem szwedzkim pustoszył polskie ziemie. Pojmano wówczas przeora z klasztoru paulinów w Oporowie Gabryela Górnickiego, którego poddano okrutnym torturom, by wydobyć informacje o klasztornych skarbach. Przeor, być może idąc za przykładem niezłomnej postawy Augustyna Kordeckiego, zwycięskiego obrońcy Jasnej Góry, który w 1646 r. był przeorem w Oporowie, nie uległ przemocy. Wydarzenia te jednak doprowadziły do śmierci ojca Gabryela 3 grudnia 1657 r.

CIEKAWE POSTACIE

Jan Aleksander Janiak - przywódca PPS w Kutnie, poseł na Sejm II i III kadencji

Urodził się 24 Xhistoria|janiak_745607I 1893 r. w Kutnie. Ojciec to Michał – robotnik cukrowni, matka – Julia z domu Kasprowicz, żona Gabriela, córki Jadwiga i Maria, syn Mirosław. Ukończył szkołę elementarną w Kutnie. W okresie rewolucji 1905 r. uczestniczył w strajku szkolnym. Po odbyciu stażu w miejscowym Sądzie Gminnym otrzymał pracę biurową w Fabryce Maszyn Rolniczych Alfreda Vaedtke w Kutnie. W latach 1911–1915 pracował w prywatnej firmie transportowej w Łodzi. W 1915 r. wstąpił do PPS, a w roku następnym – do Polskiej Organizacji
Wojskowej w Kutnie. W latach 1916–1919 pracował w magistracie kutnowskim jako referent ds. szpitalnictwa i opieki społecznej. W 1919 r. został wybrany radnym miejskim z listy PPS. Podczas wojny polsko-bolszewickiej jako ochotnik wstąpił do 37 pułku piechoty.
Po powrocie z wojska pracował w Wydziale Powiatowym starostwa jako referent ds. szpitalnictwa. W 1921 r. został przewodniczącym Okręgowego Komitetu PPS. Współorganizator Klubu Robotniczego przekształconego później w Towarzystwo Uniwersytetów Robotniczych, od 1923 r. prezes zarządu TUR. Był jednym z pomysłodawców budowy Domu Robotniczego Kutnie.
W 1922 r. kandydował po raz pierwszy do Sejmu. Został pierwszym zastępcą posła. W 1926 r. poparł przewrót majowy Józefa Piłsudskiego. Na hasłach piłsudczykowskich socjaliści kutnowscy wygrali czerwcowe wybory samorządowe a J. A. Janiak ponownie został radnym. Polityczne zaplecze pozwoliło mu na objęcie stanowiska dyrektora Powiatowej Kasy Chorych. Na fali wzrostu poparcia dla PPS w powiecie kutnowskim, w 1928 r. został posłem na Sejm II kadencji, w 1929 r. – ponownie radnym. W 1930 r. objął funkcję ławnika magistratu. W tym czasie ostro występował przeciwko rządom sanacyjnym. Na jednym z wieców przedwyborczych mówił: „Pod rządami sanacji chłop i robotnik żyć nie może. Wszyscy pod czerwone sztandary. Niech żyje rząd robotniczo-chłopski". Posłem nie został wówczas wybrany, a firmowana przez niego lista „Centrolewu” otrzymała tylko 10% głosów. Pełnił jednak funkcje zastępcy posła – Franciszka Rogowskiego i kiedy ten zmarł w czerwcu 1934 r., J. A. Janiak został w jego miejsce posłem na Sejm III kadencji. Ślubowanie złożył 11 XII 1934 r. W obu kadencjach należał do klubu PPS. Pracował w komisjach: opieki społecznej i inwalidzkiej oraz zdrowia publicznego. W tym czasie pracował również jako lustrator w okręgowej spółdzielni „Społem”. W 1936 r. został etatowym urzędnikiem Związku Zawodowego Robotników Cukrowni. W 1928 r. objął funkcję zastępcy sekretarza ZZRC. Autor wielu artykułów i korespondencji w prasie socjalistycznej: „Gazecie Kutnowskiej”, „Pobudce”, i ogólnopolskim „Robotniku”.
Zmarł 8 VIII 1938 r. w wieku 45 lat. Jego pogrzeb stał się okazją do manifestacji politycznej skierowanej przeciwko ówczesnym rządom. Brało w nim udział ponad 4 tys. osób. Pochowany został na cmentarzu parafialnym w Kutnie.

dr Antoni Fortunat Marian Troczewski

historia|troczewski_216257Urodził się 1 czerwca 1861 roku w Łomży w rodzinie o tradycjach patriotycznych. Jego ojciec Antoni brał udział w powstaniu styczniowym, a matka aktywnie działała w kołach pomocy społecznej na rzecz rodzin poszkodowanych podczas powstania styczniowego.

W 1881 r. ukończył gimnazjum, później Wydział Lekarski na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim. Jeszcze podczas nauki został członkiem Związku Młodzieży Polskiej " Zet ", rozpoczynając w ten sposób aktywną działalność społeczno – polityczną w ramach obozu narodowego. Był członkiem Ligi Narodowej i bliskim przyjacielem Romana Dmowskiego.

Do Kutna przybył w 1890 roku. Początkowo pracował jako lekarz nieetatowy. Wkrótce został dyrektorem kutnowskiego szpitala św. Walentego. Dzięki niemu, szpital ten stał się jedną z najlepszych placówek w dawnym Królestwie Polskim. Wśród pacjentów zyskał wielką popularność, jako orędownik bezpłatnego lecznictwa szpitalnego.

Z jego inicjatywy wybudowano strażacki Dom Dochodowy przy ul. Teatralnej, powołano do życia pierwszą w Kutnie szkołę średnią – Szkołę Realną Polskiej Macierzy Szkolnej. Założył i przewodniczył m. in. Towarzystwu Dobroczynności, Towarzystwu Muzyczno – Dramatycznemu, Polskiej Macierzy Szkolnej, Towarzystwu Krajoznawczemu, Spółdzielni „Kutnowianka”, Towarzystwu Gimnastycznemu „Sokół”.

W odrodzonej Polsce stanął na czele powiatowego oddziału Związku Ludowo – Narodowego. Z jego inicjatywy założono „Tygodnik Kutnowski”, którego później był wieloletnim redaktorem i wydawcą. Był radnym miejskim i członkiem wydziału powiatowego. W grudniu 1919 r. otrzymał godność honorowego obywatela miasta Kutna. W 1920 r. został przewodniczącym Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa. W 1923 r. otrzymał order „Polonia Restituta”. Zmarł 22 września 1928 r. w wieku 67 lat.

Eugeniusz Filipowicz

historia|filipowicz_557251Urodził się 31 grudnia 1903 r. w Koluszkach (powiat. Brzeziny). Ojciec Ludwik – pracownik kolei, matka Franciszka z domu Wasilewska. Po przeprowadzce rodziny do Kutna, uczęszczał tu do szkoły powszechnej kolejowej, którą ukończył w 1918 r. Następnie podjął naukę w Szkole Handlowej (przemianowanej później na Gimnazjum im. J.H. Dąbrowskiego), które ukończył w 1924 r. Potem studiował na Wydziale Samorządowym WSH w Warszawie (absolutorium otrzymał w 1928 r.).

W czasie wojny polsko- bolszewickiej wstąpił ochotniczo do 37 pułku piechoty jako strzelec. W sierpniu 1920 razem z kolegami ze szkoły wyruszył na front. Walczył w rejonie Góry Kalwarii, Modlina i Sierpca. Potem w rejonie Lwowa, Rohatyna i Złoczewa.
Podczas studiów wstąpił do Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej, był prezesem uczelnianej Bratniej Pomocy, a w roku szkolnym 1926/1927 wiceprezesem Ogólnopolskiego Związku Akademickich Kół Prowincjonalnych. Uczestniczył również w pracach Akademickiego Koła Wychowanków Kutnowskich.. W 1927 r. podjął pracę w zakładach B. Handtke w Warszawie.

W 1928 r. rozpoczął pracę w samorządzie kutnowskim, najpierw jako kierownik finansowy, następnie inspektor i sekretarz Wydziału Powiatowego. W listopadzie 1936 r. został burmistrzem Kutna (ponownie został wybrany w 1939 r.). W 1938 r. kandydował na posła z listy sanacyjnego Obozu Zjednoczenia Narodowego. Organizował w Kutnie szereg wieców i zebrań. Uzyskał poparcie cechów rzemieślniczych i urzędników państwowych. Starał się również pozyskać chłopów i robotników. Jako poseł obie¬cywał walkę o przywrócenie praw obywatelskich, a w szcze¬gólności prawa wyborczego do senatu szerszej grupie obywa¬teli. W wyborach uzyskał 39.926 głosów i został posłem sejmu V kadencji z okręgu wyborczego nr 11. Jako poseł był członkiem Klubu OZN, pracował w komisjach: prawniczej i skarbowej.

We wrześniu 1939 r. jako burmistrz Kutna pełnił funkcję komendanta obrony miasta. Po otrzymaniu rozkaz ewakuacji, wyjechał z Kutna 6 września do Warszawy, potem do Łucka Pod koniec września 1939 r. wrócił do Kutna. Został aresztowany przez gestapo w październiku 1939 r., uciekł wkrótce z obozu jenieckiego w Łodzi i przedostał się do Warszawy, gdzie pracował najpierw jako administrator domu, później jako ogrodnik w Budziskach pod Warszawą.
W 1940 r. został organizatorem i pierwszym komendantem Podokręgu Północnego Okręgu Warszawa – Województwo ZWZ. W czerwcu 1941 został ponownie aresztowany przez gestapo. Brutalnie przesłuchiwany na Alei Szucha i osadzony na Pawiaku. Dzięki pomocy komórki więziennej AK udało mu się uciec z więzienia w marcu 1942 r. W styczniu 1944 został zastępcą komendanta Wojskowego Korpusu Służby Bezpieczeństwa na Ziemiach Postulowanych. Uczestniczył w Akcji „Burza”.
Po wojnie nie wrócił już do Kutna. Został kierownikiem administracyjno – handlowym w Zjednoczeniu Budowy Maszyn Elektrycznych w Katowicach, potem przeniósł się do Warszawy. Pracował jako urzędnik w Gospodarczym Zrzeszeniu Samorządu Terytorialnego, dyrektor Centrali Druków Administracji Publicznej, dyrektor Instytutu Leków, dyrektor Państwowego Zakładu Wydawnictw Lekarskich. W 1972 r. przeszedł na emeryturę.
Otrzymał wiele odznaczeń, m. nn. :w 1960 r. odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, w 1969 r. Krzyżem Oficerskim OOP i w 1981 Krzyżem Komandorskim OOP. W 1998 r. uchwałą Rady Miejskiej w Kutnie został Honorowym Obywatelem Miasta Kutna. Zmarł 3 marca 1999 r.

Mieczysław Fijałkowski – pisarz, działacz polityczny, poseł na Sejm RP

historia|fijalkowski_961589Z powiatem kutnowskim związany był od 1921 r., kiedy to został zarządcą w Skłótach należącym do jego żony Celiny Dangel. M. Fijałkowski urodził się 11 kwietnia 1888 r. w Kosowi¬cach woj. świętokrzyskie. W 1905 r. wziął udział w „strajku szkolnym”. Ukończył Studium Rolnicze w Krakowie. Jako student należał do „Bratniej Pomocy”. Po ukończeniu studiów odbywał praktykę jako administrator w majątku ziemskim Za namową Józefa Kotarbiń¬skiego - ówczesnego dyrektora Teatru Narodowego w Warszawie M. Fijałkowski zaczął pisać utwory komediowe na scenę: „Gorąca krew”, „Pan Poseł”. Kariera komediopisarza przerwana została przez powrót do pracy na roli. Stosunki rodzinne tak się ułożyły, że M. Fi¬jałkowski zmuszony był objął zarząd rodzinnego majątku żony Celiny z Danglów - właścicielki Skłót koło Kutna. Po przybyciu na teren powiatu kutnowskiego aktywnie włączył się w życie społeczno – polityczne. Był współorganizatorem Spółdzielni Rolniczej „Wspólna Pra¬ca”. Działał również w Towarzystwie Rolniczym i Związku Plantatorów Buraka Cu¬krowego. Wstąpił w szeregi Związku Ludowo – Narodowego. W 1923 r. został członkiem zarządu powiatowego ZLN i członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W 1927 r. M. Fiałkowski został powiatowym przywódcą Obozu Wielkiej Polski. Jesienią 1927 r. objął również funkcję prezesa ZLN w Kutnie. Zastąpił na tym stanowisku doktora Antoniego Toczewskiego, któremu pogarszający się stan zdrowia uniemożliwiał dalsze pełnienie funkcji prezesa ZLN.
W tym czasie w obozie narodowym, doszło do dość istotnych zmian strukturalnych. W miejsce ZLN powstało Stronnictwo Narodowe. M. Fijałkowski został jego prezesem na terenie powiatu kutnowskiego. Pełnił również dość istotne funkcje we władzach wojewódzkich, będąc członkiem Rady Okręgowej SN. W 1928 r. po raz pierwszy został posłem. Mimo utrudnień czynionych opozycji przez sanację w 1930 r. M. Fijałkowski po raz drugi został posłem na sejm. Lista SN otrzymała 13 procent głosów (drugie miejsce po BBWR). W połowie lat trzydziestych M. Fijałkowski rozpoczął działania mające na celu zmienić charakter SN. Proponował powołanie sztabu kierowników – najbardziej wpływowych i energicznych działaczy, którzy mieli organizować 100 – osobowe oddziały poddane surowej dyscyplinie. W listopadzie 1937 r. M. Fijałkowski zrezygnował działalności politycznej i posiadanych funkcji partyjnych .
W majątku w Skrótach przebywał do momentu wysiedlenia go przez Niemców w 1940 r. Następnie mieszkał początko¬wo w Warszawie, gdzie w listopadzie 1941 r. został uwięzio-ny na Pawiaku. Podczas okupacji administrował majątkami w rodzinnych stronach w Świętokrzyskim, później w lubelskim, gdzie doczekał się wkroczenia Armii Czerwonej. Po wojnie nie wrócił już na teren powiatu kutnowskiego.
Powrócił do swojego wyuczonego zajęcia. Tym razem jednak jako administrator państwowych gospodarstw w Siedlcach, następnie na Śląsku objął w zarząd kompleks gospodarstw Zjednoczenia Przemysłu Węglowego. Zmarł 12 sierpnia 1972 roku w Gliwicach.

Tomasz Klepa - pierwszy burmistrz Kutna w II RP

historia|klepa_844333Urodził się 14 listopada 1885 r. we wsi Woźniki (obecnie dzielnica Sieradza). W Sieradzu ukończył szkołę podstawową, potem gimnazjum w Kaliszu. Już wówczas zaangażował się w ruch narodowy i działał na rzecz szkolnictwa polskiego, za co został wydalony z gimnazjum. Kontynuował naukę w Sosnowcu. W okresie rewolucji 1905- 1907 działał w organizacji uczniowskiej powiązanej z Polską Macierzą Szkolną. Po ukończeniu szkoły średniej kontynuował naukę w na wyższych uczelniach w Grazu i Wiedniu.
Po ukończeniu studiów osiedlił się w Łęczycy. Najpierw pracował w banku, następnie już w czasie I wojny światowej pełnił funkcję burmistrza Łęczycy. W maju 11918 r. objął funkcję II burmistrza Kutna (zajmował się sprawami gospodarczymi). 12 listopada został burmistrzem Kutna.
Równolegle działał w ruchu narodowym. Był współzałożycielem Towarzystwa gimnastycznego „Sokół”. Jako burmistrz Kutna angażował się w wiele spraw dotyczących poprawy warunków życie mieszkańców miasta, w tych trudnych pierwszych miesiącach II RP. Aktywnie uczestniczył w różnych wiecach i zebraniach dotyczących kształtowania się granic państwa polskiego (akcja plebiscytowa, powstania śląskie, wojna polsko – bolszewicka).
W swej działalności jako burmistrz reprezentował interesy Narodowej Demokracji (ZLN). To dzięki poparciu radnych obozu narodowego został ponownie wybrany burmistrzem w marcu 1919 r. Był inicjatorem porozumienia pomiędzy ZLN a prawicą żydowską w styczniu 1920, dzięki któremu po raz trzeci został wybrany burmistrzem Kutna. Funkcję tę sprawował aż do 1926 r. W połowie lat dwudziestych XX wieku zainicjował program rozbudowy miasta i unowocześniania jego infrastruktury.
W 1926 r. ZLN oddał w władzę w mieście socjalistom, a T. Klepa został tylko radnym. W 1928 r. wybrano go prezydentem Zawiercia. Od 1933 r. mieszkał w Warszawie. W czasie okupacji niemieckiej pracował w Radzie Głównej Opiekuńczej. Walczył w powstaniu warszawskim. Po wojnie przeniósł się do Katowic, następnie mieszkał w Łodzi, gdzie działał Związku Zawodowym Literatów Polskich. W 1956 r. reaktywował przedwojenne Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (którego był członkiem wspólnie z przemysłowcem Konstantym Poznańskim i Maurycym Trębaczem). Funkcję prezesa towarzystwa sprawował do 1962 r. kiedy to zmuszony był do rezygnacji ze względu na pogarszający się stan zdrowia. Zmarł w 1968 r., w Łodzi.

x
Nasza strona korzysta z plików cookies. Używamy ich w celu poprawy jakości świadczonych przez nas usług. Jeżeli nie wyrażasz na to zgody, możesz zmienić ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji na temat wykorzystywanych przez nas informacji zapisywanych w plikach cookies znajdziesz w polityce plków cookies.